Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, có những con người để lại dấu ấn không chỉ bằng vai trò và chức vụ, mà bằng chính trí tuệ, tầm nhìn và sự hy sinh của họ cho Tổ quốc. Đồng chí Trần Quốc Hoàn – Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – là một trong những người như thế. Nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh của đồng chí (1916–2026), chúng ta cùng nhìn lại cuộc đời sự nghiệp đầy chiến công và giá trị bền vững mà đồng chí đã cống hiến cho đất nước.
1. Từ người thanh niên yêu nước đến chiến sĩ Cộng Sản kiên trung
Sinh năm 1916 tại Nam Đàn, Nghệ An, vùng quê giàu truyền thống hiếu học và cách mạng, đồng chí Trần Quốc Hoàn (tên thật Nguyễn Trọng Cảnh) lớn lên trong cảnh nước mất nhà tan. Ngay từ tuổi 18, ông đã tham gia phong trào học sinh phản đế, rồi nhanh chóng trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương.
Những năm tháng bị bắt bớ, tra tấn và giam giữ ở nhà tù Sơn La – “địa ngục trần gian” của thực dân Pháp – không thể khuất phục được ý chí của ông. Tại đây, ông trở thành Bí thư Chi bộ nhà tù, tổ chức phong trào đấu tranh, bảo vệ lực lượng, giữ vững tinh thần cho tù nhân chính trị.
Một câu nói nổi tiếng của ông trong thời gian ấy vẫn được đồng đội nhắc lại:
“Kẻ thù có thể xiềng xích thân xác ta, nhưng không thể giam cầm được niềm tin cách mạng.”
Câu nói đã trở thành biểu tượng cho khí phách người cộng sản Việt Nam thời kỳ đầu.
2. Chiến công trong thời kỳ kháng chiến và bảo vệ chính quyền cách mạng
Sau khi ra tù, đồng chí giữ nhiều trọng trách quan trọng: Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, Bí thư Thành ủy Hà Nội, Bí thư Khu ủy, trực tiếp lãnh đạo phong trào đấu tranh ở những địa bàn đặc biệt trọng yếu.
Một số chiến công tiêu biểu giai đoạn này:
- Giữ vững phong trào Hà Nội trong thời kỳ khủng bố của địch (1936–1939)
Dưới sự lãnh đạo của ông, phong trào công nhân, học sinh và trí thức Hà Nội phát triển mạnh mẽ, tạo nền tảng quan trọng cho Tổng khởi nghĩa sau này.
- Tổ chức xây dựng cơ sở cách mạng trong nhà tù Sơn La
Biến nơi giam cầm thành “trường học cách mạng”, đào tạo nhiều cán bộ chủ chốt cho Đảng.
- Chỉ đạo bảo vệ an ninh Thủ đô trong những ngày đầu Cách mạng Tháng Tám
Góp phần giữ ổn định chính quyền non trẻ, chống bạo loạn, bảo vệ các cơ quan đầu não của Đảng và Chính phủ.
- Xây dựng hệ thống an ninh ở Liên khu II, Liên khu X
Tạo lá chắn vững chắc bảo vệ vùng tự do, hậu phương kháng chiến chống Pháp.
Có thể nói, những đóng góp trong giai đoạn này đã khẳng định phẩm chất lãnh đạo bản lĩnh, sâu sát và nhạy bén của đồng chí
3. 28 năm làm Bộ trưởng – Kiến trúc sư của lực lượng Công an nhân dân
Từ năm 1952 đến 1980, suốt 28 năm, đồng chí Trần Quốc Hoàn giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Công an – thời gian dài nhất trong lịch sử ngành. Dưới sự lãnh đạo của ông, ngành Công an đã lập nhiều chiến công xuất sắc và đặt nền móng xây dựng lực lượng trong sạch, chính quy, tinh nhuệ.
Những dấu ấn lớn của đồng chí:
- Tổng kết lý luận – Đặt nền móng khoa học cho công tác Công an
Ông là người đầu tiên hệ thống hóa:
- Các nguyên tắc điều tra, hỏi cung
- Công tác quản chế, xét xử
- Công tác bảo vệ cơ quan, bảo mật thông tin
- Phương án đấu tranh chống phản cách mạng
Những tổng kết của ông trở thành tài liệu cốt lõi để Đảng ban hành các nghị quyết về bảo vệ an ninh quốc gia.
Ông từng phát biểu:
“Làm công tác Công an là làm công tác của Đảng. Mỗi cán bộ phải nắm chắc lý luận để hành động đúng đường lối.”
- Xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc
Từ “Phòng gian bảo mật” thời kháng chiến chống Pháp đến phong trào “Ba phòng”, “Ba chống” thời chống Mỹ, ông đặt nền móng cho phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc ngày nay.
- Phát triển hợp tác quốc tế về an ninh từ rất sớm
Ông thiết lập quan hệ hợp tác chiến lược với:
- Liên Xô
- CHDC Đức
- Lào
- Campuchia
Nhờ đó, ngành Công an Việt Nam nhận được đào tạo, viện trợ và hỗ trợ kỹ thuật quý báu trong thời kỳ khó khăn.
- Chi viện hàng vạn cán bộ cho An ninh miền Nam
Trong kháng chiến chống Mỹ, ông trực tiếp chỉ đạo:
- Chi viện hơn một vạn cán bộ cho chiến trường miền Nam
- Hỗ trợ tài liệu, vũ khí, nghiệp vụ
- Tổ chức lực lượng An ninh tiếp quản miền Nam năm 1975
Đây là một chiến công thầm lặng nhưng có ý nghĩa chiến lược to lớn.
- Tư tưởng “phục vụ Nhân dân” – Mạch nguồn đạo đức của lực lượng Công an
Một trong những câu nói bất hủ của ông, đến nay vẫn được trích dẫn trong giáo dục ngành Công an:
“Công an phải thức cho dân ngủ ngon, gác cho dân vui chơi; phải là người đày tớ trung thành của Nhân dân.”
Câu nói vừa giản dị, vừa thấm đậm đạo đức cách mạng, thể hiện quan điểm xuyên suốt của ông:
Lực lượng Công an mạnh hay không là nhờ lòng dân.
4. Giá trị để lại cho hôm nay – Di sản tinh thần không bao giờ cũ
Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Trần Quốc Hoàn để lại nhiều giá trị sâu sắc:
- Bản lĩnh chính trị kiên định, lòng trung thành tuyệt đối
Không khuất phục trước nhà tù, đòn tra tấn hay khó khăn.
- Tư duy khoa học, sáng tạo
Đặt nền móng lý luận cho Công an nhân dân.
- Tinh thần “vì dân phục vụ”
Luôn nhấn mạnh đạo đức của người cán bộ là đặt lợi ích Nhân dân lên trên hết.
- Tầm nhìn chiến lược về xây dựng lực lượng và hợp tác quốc tế
Giúp ngành Công an phát triển hiện đại, phù hợp yêu cầu của từng thời kỳ.
- Bài học sống cho thế hệ trẻ
Sống có niềm tin, có lý tưởng, rèn luyện bản lĩnh, tri thức, kỷ luật và tinh thần cống hiến.
5. Kết luận – Ngọn lửa truyền thống cho hành trình hôm nay
Kỷ niệm 110 năm ngày sinh đồng chí Trần Quốc Hoàn là dịp để mỗi chúng ta – đặc biệt là học sinh, sinh viên – trân trọng hơn những giá trị truyền thống mà các thế hệ cha anh đã xây dựng bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu xương.
Cuộc đời của đồng chí là minh chứng rằng:
Một con người kiên định lý tưởng, bền bỉ học tập, sống tận tụy vì dân tộc sẽ tạo nên những giá trị trường tồn.
Tấm gương của ông sẽ mãi soi sáng con đường học tập, rèn luyện và trưởng thành của thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay.